Otolaryngologia

Nos

Nos

Nos to struktura anatomiczna, która rozpoczyna drogę przepływu powietrza w procesie oddychania. Powietrze przechodzące przez nos zostaje ocieplone i nawilżone. Dociera później do okolicy węchowej znajdującej się w jego górnej części. Substancje chemiczne zawarte w powietrzu są rozpuszczane w śluzie i pobudzają wtedy liczne receptory znajdujące się w okolicy węchowej. Obecne w nosie włoski wyłapują drobinki zanieczyszczeń nie pozwalając im dostać się do płuc.
Skrzywienie przegrody nosa może dotyczyć części chrzęstnej lub części kostnej przegrody. W praktyce, perfekcyjnie prosta przegroda nosa jest rzadkością, a niewielkie nieregularności w jej obrębie pojawiają się bardzo często, przy czym bez towarzyszących innych objawów, stan taki nie wymaga żadnego leczenia. Najczęstszą przyczyną skrzywienia przegrody nosa jest uraz. Mogą również występować zaburzenia we wzroście konstrukcji nosa (u dzieci wygięcie przegrody może się zwiększyć w miarę wzrostu). Głównym objawem zgłaszanym przez pacjentów jest jednostronne lub obustronne uczucie zatkanie nosa. Niedrożność nosa w takich przypadkach często objawia się w nocy w postaci chrapania, niespokojnego snu, a nawet występowania bezdechów sennych. Innym objawem deformacji przegrody nosa mogą być nawracające zakażenia zatok obocznych nosa na skutek upośledzonego przepływu powietrza zablokowane są ujścia zatok, co prowadzi do powstania stanów zapalnych. U niektórych pacjentów (zwłaszcza u nurków) skrzywienie przegrody nosa może w znacznym stopniu upośledzać ważną funkcję wyrównywania ciśnień w uchu środkowym, co może objawiać się wysiękowym zapaleniem ucha środkowego z towarzyszącym niedosłuchem. Innymi objawami mogą być: nawracające choroby dróg łzowych, nawracające krwawienia z nosa, mowa nosowa oraz częste nieżyty błony śluzowej nosa (katar). W przypadkach skrzywienia przegrody nosa niewielkiego stopnia, pacjenci nie prezentują objawów, a samo skrzywienie jest wykrywane przypadkowo podczas badania lekarskiego. Skrzywienie przegrody nosa jest widoczne w badaniu laryngologicznym oglądaniem z użyciem wziernika lub endoskopu. W szczególnych wypadkach, skrzywienie można uwidoczniać przy zastosowaniu tomografii komputerowej nosa i zatok przynosowych (TK, CT). Gdy skrzywieniu przegrody nosa nie towarzyszą objawy lub gdy mają one łagodny, krótkotrwały przebieg, leczenie nie jest wymagane. Gdy współwystępują zmiany alergiczne błony śluzowej nosa konieczne jest farmakologiczne leczenie takich zaburzeń, natomiast kiedy mamy do czynienia z objawami nasilonymi, długotrwałymi i uciążliwymi dla Pacjenta, zalecane jest leczenie operacyjne.
  • utrudnienie oddychania przez nos
  • nawracające zapalenia zatok przynosowych/dróg łzowych
  • nawracające krwawienia z nosa
  • nasilone zmiany o charakterze alergicznych
  • zwichnięcie chrząstki przegrody - aspekt kosmetyczny
Istota zabiegów korekcyjnych dotyczących przegrody nosa polega na eliminacji skrzywienia i ustawieniu przegrody w linii pośrodkowej ciała.
Zabiegi tego typu wykonywane są zarówno w znieczuleniu ogólnym (tzw. narkozie) jak i w znieczuleniu miejscowym (tzw. nasiękowym). Znieczulenie ogólne zapewnia komfort pacjentowi, pozwala także na odpowiednie sterowanie ciśnieniem tętniczym krwi, co wpływa na zmniejszenie krwawienia w trakcie zabiegu. Znieczulenie miejscowe pozwala natomiast, u pacjentów obciążonych innymi schorzeniami, uniknąć wpływu leków stosowanych w narkozie. Jest stosowane także w przypadkach, gdy jedynie ono jest dopuszczalne z powodów medycznych. Po operacji pacjenci wymagają odpowiednich dawek leków przeciwbólowych.

Czy możliwe są powikłania po operacji przegrody nosa?

W medycynie nie jest możliwe udzielenie gwarancji skuteczności zastosowanej terapii. Możliwe komplikacje operacji należy podzielić na ogólne oraz chirurgiczne. Ogólne wiążą się z infekcjami, znieczuleniem, podawanymi lekami, unieruchomieniem, chorobami współistniejącymi i in. O szczegółowe informacje pozwalające zmniejszyć ryzyko tych komplikacji zostaną Państwo zapytani przez lekarza prowadzącego, a w przypadku operacji w znieczuleniu ogólnym, także lekarza anestezjologa odpowiedzialnego za bezpieczny przebieg znieczulenia. Wymagane będzie również wykonanie kilku badań dodatkowych, takich jak oznaczenie grupy krwi z czynnikiem Rh, morfologii i badań biochemicznych krwi, badań układu krzepnięcia, badania ogólnego moczu czy innych. Powikłania chirurgiczne obejmują: krwawienie z nosa, krwiak przegrody wymagający niekiedy drenażu, perforację przegrody nosa, zewnętrzną deformację nosa, utratę węchu. Wymienione powikłania są bardzo rzadkie, a ich ilość zależy od doświadczenia zespołu operacyjnego.

Jak wygląda okres pooperacyjny?

Po zabiegu najtrudniejsze są pierwsze godziny. Przez kilka godzin nie można jeść ani pić. Ze względu na założony w nosie opatrunek trzeba oddychać ustami, co powoduje nieprzyjemne wysuszenie śluzówek jamy ustnej. Opatrunek z nosa usuwany jest po 1-2 dniach. Okres pobytu w szpitalu obejmuje zwykle kilka dni po operacji. Zdjęcie szwów następuje zazwyczaj podczas wizyty kontrolnej w tydzień po zabiegu. Jakie są zalecenia po operacji przegrody nosa? We wczesnym okresie pooperacyjnym zaleca się prowadzenie oszczędnego trybu życia i unikanie infekcji (unikanie kontaktów z osobami z infekcjami górnych dróg oddechowych itp.). Po usunięciu opatrunku pacjent powinien unikać gwałtownego wydmuchiwania powietrza nosem czy jego czyszczenia. Ze względu na suchość w przewodach nosowych i zaleganie skrzepów krwi zaleca się stosowanie tłustych maści lub kropli. Zapobiegawczo stosuje się antybiotykoterapię. Po operacji wskazana jest okresowa kontrola ambulatoryjna.
Małżowiny nosowe są anatomicznymi strukturami obecnymi w nosie każdego zdrowego człowieka. Są zlokalizowane po obu stronach jamy nosowej. W normalnych okolicznościach pokrywająca je błona śluzowa jest bardzo ważnym elementem w procesie oczyszczania i nawilżania wdychanego powietrza. Niestety, częste procesy zapalne, infekcje oraz stosowanie kropli do nosa prowadzi do powstawania trwałych przerostów śluzówki i zmian obrzękowych. Sytuacja ta prowadzi do chronicznego zatkania nosa, zaburzeń węchu oraz nasilonego kataru. Wyróżniamy trzy rodzaje małżowin nosowych:
  • małżowina nosowa dolna – leżąca w części dolnej ściany bocznej jamy nosowej
  • małżowina nosowa górna – leżąca w górnej części jamy nosa
  • małżowina nosowa środkowa – znajdująca się miedzy dwiema wyżej wymienionymi

Metody leczenia powiększonych małżowin nosowych

Zabieg laserowy jest bardzo precyzyjny i mało inwazyjny. Dzięki temu czas gojenia jest szybszy, a pacjent nie musi mieć zakładanego opatrunku. Powrót do zdrowia przebiega w bardziej komfortowych warunkach, sam zabieg jest przyjemniejszy niż metoda chirurgiczna oraz wiąże się z mniejszym ryzykiem. Szczególnie ważne jest, aby nie przesadzać ze stosowaniem kropli do nosa, gdyż są one głównym powodem powiększania się małżowin. Jeśli będziemy ostrożni, uda nam się uniknąć wszelkich zabiegów tego typu.
W przypadku nasilonych zmian zapalnych błony śluzowej nosa i zatok w jej obszarze powstają wyrośla zwane polipami. Rozrost błony śluzowej, który nie jest chorobą nowotworową, prowadzi jednak do niszczenia ścian kostnych oraz zarastania połączeń zatok z nosem. Polipy nosa moga występować w różnych formach, od pojedynczego polipa do nasilonej polipowatości. Występuje różnego stopnia upośledzenie drożności nosa, upośledzenie lub brak węchu, mogą pojawić się bóle głowy i mowa nosowa, nawracające katary, zapalenia zatok przynosowych, zapalenia trąbek słuchowych, chrapanie, zaburzenia powonienia, zapalenia gardła i krtani. Główną ich przyczyną są zmiany przerostowe w obrębie tkanek małżowin nosowych. Najczęściej dochodzi do nich w wyniku alergicznego, polekowego (nadużywanie miejscowo działających leków obkurczających błonę śluzowa nosa), czy naczynioruchowego nieżytu nosa

Zatoki

Jak radzić sobie z powtarzającymi się stanami zapalnymi zatok?

Wizyta w wyspecjalizowanym ośrodku umożliwi dokładną diagnostykę i podjęcie właściwego leczenia. Należy dodać, że tylko wcześnie wdrożone leczenie zachowawcze, a w razie potrzeby chirurgiczne, pozwala na osiągnięcie sukcesu. Podstawą właściwego rozpoznania jest specjalistyczna diagnostyka, która opiera się na badaniu endoskopowym nosa i zatok. Na ogół badanie to pozwala na dokładną ocenę stanu omawianego obszaru. U pacjentów z nawracającym i przewlekłym zapaleniem zatok wykonuje się tomografię komputerową, która pozwala na bardzo dokładną ocenę i stanowi przygotowanie do ewentualnego zabiegu operacyjnego.
  • Zapalenie zatok szczękowych daje odczucie ucisku lub rozpierania dokładnie w miejscu zatoki, niekiedy promieniujące do zębów, uszu lub okolicy czołowej.
  • Zapalenie zatok sitowych objawia się bólem umiejscowionym u nasady nosa lub za okiem.
  • Zapalenie zatok czołowych wyraża się bólem w okolicy czoła, nad łukami brwiowymi.
  • Zapalenie zatok klinowych objawia się bólem promieniującym ku tyłowi głowy.
Objawy zapalenia zatok przynosowych to pogorszenie stanu zdrowia po kilku dniach trwania ostrego nieżytu nosa. Dochodzi wówczas do całkowitego zatkania nosa, a także zwiększa się wyciek zielonożółtej wydzieliny, pojawia się tępy ból głowy lub odczucie wzrostu ciśnienia albo ucisk. Objawy te nasilają się w porze zwiększonej aktywności, a więc przed południem, a zmniejszają się lub ustępują samoistnie późnym popołudniem. Umiejscowienie tych objawów zależy od tego, która zatoka (lub zatoki) zajęta jest przez proces zapalny.
Do zabiegu kwalifikowani są pacjenci, u których występują objawy i dolegliwości związane z przewlekłym zapaleniem zatok ( co najmniej 2 objawy takie, z których jeden to blokada, niedrożność nosa lub przedni czy tylny wyciek z nosa z towarzyszącym bólem, rozpieraniem w okolicy twarzy, utrata lub osłabieniem węchu), u których nie uzyskano poprawy po leczeniu zachowawczym, lub pacjenci z polipami nosa, pacjenci z rozpoznanym grzybiczym alergicznym zapaleniem zatok.
to termin określający technikę operacyjną polegającą na minimalnie inwazyjnym operacyjnym drenażu zatok obocznych nosa. Technika ta stała się z ostatnich latach metodą z wyboru w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych zatok przynosowych. Obejmuje ona wewnątrznosowe otwieranie wąskich przestrzeni odpowiedzialnych za powstanie przewlekłego zapalenia zatok i za proces ich śluzowo-rzęskowego oczyszczania. Usuwa się przerosty błony śluzowej, polipy oraz drobne struktury kostne występujące w niekorzystnych funkcjonalnie wariantach anatomicznych. Kolejnym celem operacji FESS jest otwarcie zatok w sposób jak najbardziej atraumatyczny. Czas trwania zabiegu to 45 minut do 2 godzin, z reguły pacjent wychodzi do domu w ciągu 48 godzin.

Uszy

Opis narządu słuchu

Ucho składa się z trzech części: ucha zewnętrznego, ucha środkowego oraz ucha wewnętrznego. Ucho zewnętrzne i środkowe odpowiadają głównie za słuch, ucho wewnętrzne zawiera także elementy odpowiedzialne za równowagę. Ucho zewnętrzne to małżowina uszna i przewód słuchowy kończący się błoną bębenkową, która oddziela ucho zewnętrzne od ucha środkowego. Ucho środkowe - podobnie jak ucho wewnętrzne - znajduje się wewnątrz kości skroniowej czaszki. Ucho środkowe jest to system jam powietrznych i składa się na nie: jama bębenkowa z trzema kosteczkami słuchowymi, jama sutkowa z komórkami powietrznymi wyrostka sutkowego i trąbka słuchowa. Kosteczki słuchowe (młoteczek, kowadełko i strzemiączko) działają na zasadzie dźwigni w przenoszeniu dźwięku do ucha wewnętrznego. Ucho wewnętrzne składa się z błędnika i nerwu statyczno-słuchowego. W skład błędnika wchodzi: ślimak (nazwany tak od swej budowy w kształcie skorupki ślimaka), wewnątrz którego znajduje się aparat zmysłu słuchu, przedsionek i trzy kanały półkoliste w których znajduje się aparat zmysłu równowagi.
  • wyciek z ucha!,
  • pogorszenie słuchu (u dzieci może objawiać się poprzez niereagowanie na polecenia, roztargnienie, podgłaśnianie telewizji),
  • dotykanie, pocieranie ucha,
  • nawracające infekcje ucha środkowego,
  • zaburzenia rozwoju mowy (mogące świadczyć o rozwijającym się niedosłuchu).
Ostre zapalenie ucha środkowego jest infekcją wirusową lub bakteryjną i najczęściej dotyka małe dzieci. Rzadziej diagnozowana jest u osób dorosłych. Występuje przede wszystkim w okresie jesienno - zimowym. W większości przypadków tego typu zapalenie ucha jest konsekwencją rozprzestrzenienia się infekcji z nosa, nosowej części gardła, przez trąbkę słuchową do błony bębenkowej. Zapalenie częściej występuje u dzieci ponieważ ich trąbka słuchowa jest jeszcze krótka i leży bardziej poziomo niż u dorosłej osoby, dlatego bakterie łatwo się tam przedostają. Najbardziej narażone są dzieci między 6 a 18 miesiącem życia, te które karmione są sztucznym pokarmem, uczęszczające do żłobka lub przedszkola, mające stały kontakt z dymem tytoniowym, dzieci z wadami anatomicznymi podniebienia, przerostem migdałków, z zapalenie zatok bocznych nosa. Ostre zapalenie ucha bardzo często jest powikłaniem pogrypowym lub po przeziębieniu.

Objawy

Ostre zapalenie ucha spowodowane jest "przejściem" bakterii z gardła do błony bębenkowej, dlatego tez pierwszym objawem kłopotów z uchem środkowym może być katar czy kaszel. Najbardziej charakterystyczne dla zapalenia jest:
  • wysoka gorączka (nawet do 40 stopni)
  • pulsujący ból ucha
  • wymioty
  • biegunka
  • obrzęk błony bębenkowej
  • niedosłuch w bolącym uchu
  • wyciek z ucha, który przy zaawansowanym zapaleniu ma postać ropną
  • złe samopoczucie, niepokój, brak apetytu

Diagnoza i leczenie

Przy wszystkich rodzajach zapalenia ucha wykonuje się badanie otoskopowe, czyli wziernikowanie ucha. Jego wynik pozwala postawić jednoznaczną diagnozę i rozpocząć właściwe leczenie. W pierwszym etapie leczenia pacjentowi podaje się leki przeciwzapalne, przeciwgorączkowe oraz przeciwbólowe, działające objawowo i miejscowo. Jeśli objawy nie ustępują po upływie 1-2 dni podaje się antybiotyki. W przypadku gdy przepisane przez lekarza rodzinnego lub pediatrę środki nadal nie przynoszą poprawy konieczna jest wizyta u laryngologa.
Na przewlekłe zapalenie ucha środkowego narażone są przede wszystkim dzieci. Jego wystąpienie jest spowodowane niedoleczoną, bakteryjną infekcją górnych dróg oddechowych. Przewlekłe zapalenie ucha środkowego charakteryzuje się wyciekiem z ucha. Może przebiegać na dwa sposoby, nieprawidłowo leczone skutkuje utratą słuchu. W pierwszym przypadku zmiany chorobowe obejmują tylko błonę śluzową jamy bębenkowej. Przedziurawiona jest tylko część napięta błony i nie ma niebezpieczeństwa pojawienia się guza oraz powikłań. Pojawia się śluzowo - ropna wydzielina. W drugim, dużo poważniejszym przypadku, zmiany dotykają jamę bębenkową komory wyrostka i innych części kości skroniowej. Wydzielina ma postać ropną, a przedziurawienie dotyczy części górnej wiotkiej błony bębenkowej. Występują objawy niszczenia kości i tworzy się tzw. perlak. To guzowaty twór zapalny, który najczęściej pojawia się w uchu środkowym. Jego rozrost i rozwój prowadzi do niszczenia kości oraz zapalenia opon mózgowych.

Objawy

Przewlekłe zapalnie ucha środkowego charakteryzuje się:
  • silnym, pulsującym bólem ucha
  • ból i wrażenie napięcia w okolicach wyrostka sutkowatego tj. za uchem
  • wyciek ropnej lub śluzowej wydzieliny z ucha
  • skrzywienie twarzy (częściowa lub całkowita nieruchomość po tej samej stronie co bolące ucho)
  • pogorszenie słuchu
  • bardzo wysoka temperatura (nawet 40 stopni)
  • zawroty, oczopląs
  • ból głowy
  • dreszcze, zimne poty, ogólne osłabienie
  • sporadycznie zapaleniu ucha towarzyszy biegunka, wymioty oraz kłopoty ze snem.
Diagnoza i leczenie Prawidłową diagnozę stawia się w oparciu o wywiad przeprowadzony z pacjentem. Jednak, aby ostatecznie wykluczyć inne schorzenia, stosuje się wziernikowanie ucha, które daje jednoznaczną odpowiedź. Dalsze leczenie zależy od typu zapalenia. Jeśli u pacjenta nie pojawił się guz wykonuje się tzw. myringoplastykę. Ten drobny zabieg chirurgiczny pozwala "zamknąć" przedziurawioną błonę śluzową błony bębenkowej. Konieczne jest również oczyszczanie przewodu słuchowego ze złuszczonego nabłonka. Następnie pacjent dostaje krople antybiotykowe aplikowane do ucha. Przewlekłe zapalenie ucha środkowego z perlakiem wymaga leczenia operacyjnego i chirurgicznego usunięcia guza. Brak lub źle przeprowadzone leczenie może prowadzić do zapalenia opon mózgowych oraz utraty słuchu. Jednym z najczęściej występujących powikłań jest tzw. zapalenie wyrostka sutkowatego.