Lunatykowanie

lunatykowanie

Potocznie nazywane lunatykowanie, inaczej somnambulizm występuje u ok. 15 do nawet 50 % dzieci w wieku 4- 12 lat, częściej u chłopców niż dziewczynek.  Pomimo tego, że dla rodziców jest to przerażająca sytuacja, to w niewielu przypadkach lunatykowanie jest traktowane jako choroba. Ważnym zadaniem rodzica jest w tym czasie zapewnić dziecku bezpieczeństwo.

Somnambulizm  to nieświadome wstawanie z łóżka i spacerowanie we śnie spowodowane niedojrzałością młodego układu nerwowego, który ma prawo do popełniania błędów. Dlatego z czasem dolegliwość ta przechodzi w spokojny sen dziecka.

Lunatykujące dziecko wstaje z łóżka i wykonuje czynności, które mogłyby świadczyć o tym, że nie śpi, a w gruncie rzeczy śpi. Wędrując, ma otwarte oczy, automatycznie omija nawet najmniejsze przeszkody, czasem je, niekiedy zaczyna się bawić, ogląda książki. Zmierza do źródła światła – do salonu, sypialni, ale może też próbować wyjść z domu. Pytany, udziela odpowiedzi, choć może mówić wolniej i niekoniecznie składnie (co ciekawe, niektórzy mali lunatycy używają niecenzuralnych słów, nawet jeśli nie zdarza im się to na co dzień). Po jakimś czasie znów zasypia, ale niekoniecznie w swoim łóżku, rano można go znaleźć w fotelu lub wciśniętego w kąt pokoju. Dla lunatyka charakterystyczne jest też to, że następnego dnia nie pamięta swoich nocnych przygód.

 Zaburzeń tych nie leczy się u dzieci, chyba że są one wyjątkowo uciążliwe i utrudniają życie dziecku, np. powoduje chroniczne zmęczenie w ciągu dnia. Wówczas stosuje się technikę wybudzania dziecka, a w cięższych wypadkach podaje się leki. Sami rodzice jednak mogą wiele zdziałać, by uchronić dziecko przed nocnymi pobudkami lub ewentualnymi skutkami nocnych wycieczek:

  • Przed snem zadbaj o lekką, ale i pożywną kolację. Ciężkostrawne dania mogą nasilać dolegliwości.
  • Dopilnuj, by dziecko było zrelaksowane przed snem.
  • Kładź dziecko zawsze o tej samej porze do łóżka.
  • Każ dziecku załatwić się przed pójściem do łóżka. Nie podawaj mu owoców i napojów przed snem.
  • Nie podawaj dziecku napojów zawierających kofeinę (coli, kawy, napojów energetyzujących);
  • Zadbaj o spokój w czasie snu dziecka.
  • Zrezygnujcie z piętrowego łóżka!
  • Usuń ostre i niebezpieczne przedmioty  z otoczenia dziecka.
  • Uniemożliw zbliżanie się dziecka do schodów, balkonu, okien.
  • Dopilnuj, by okna i drzwi były zawsze zamknięte, najlepiej na klucz.

Lunatykowanie u dorosłych jest sprawą bardziej złożoną, przypuszcza się, że w momencie, kiedy występuje utrudnione oddychanie w czasie snu dochodzi do wzrostu zakwaszenia krwi na co reagują neurony układu serotoninergicznego w mózgu. Neurony te biorą jednocześnie udział w regulowaniu procesów zapadania w sen i wybudzania z niego. Aktywowane neurony serotoninergiczne mogą “próbować” wybudzić  osobę ze snu, jednakże ich aktywacja jest zbyt słaba, by nastąpiło pełne wybudzenie. Stąd też dochodzi do obserwowanych w somnambulizmie zachowań ruchowych bez jednoczesnego pełnego wybudzenia.

Objawy, które są takie same jak u dzieci, pojawiają się ok. 30-40 minut od zaśnięcia, w szczytowym momencie snu wolnofalowego (NREM). Charakterystyczną cechą u somnambulików są hiperaktywne fale delta, a to oznacza sen jest nadmiernie, wręcz patologicznie głęboki.

Osoby, u których występuje somnambulizm, często cierpią także na zaburzenia oddychania w czasie snu (np. przerost migdałków, zespół bezdechu śródsennego). W badanej grupie u wszystkich osób, u których wyleczono zaburzenia oddychania, ustąpiły również epizody somnambulizmu.

Wśród najpopularniejszych czynników środowiskowych  powodujących lunatykowanie spotyka się:

  • brak snu,
  • stres,
  • niedobór magnezu i zatrucie alkoholem (może wywołać chodzenie we śnie),
  • leki (środki uspokajające i nasenne, neuroleptyki – stosowane w leczeniu psychozy, uspokajające, przeciwhistaminowe – stosowane w leczeniu objaw alergii), które mogą powodować lunatykowanie.

 Czynniki fizjologiczne, które mogą przyczynić się do lunatykowania, to:

  •  ciąża i menstruacja,
  •   zaburzenia rytmu serca (zaburzenia rytmu serca),
  •   gorączka,
  •  refluks żołądkowo-przełykowy (kwaśne odbijanie),
  •   astma nocna,
  •   nocne napady padaczkowe (drgawki),
  •   obturacyjny bezdech senny,
  •   zaburzenia psychiczne (zaburzenia stresu pourazowego, ataki paniki).

Jest kilka metod leczenia schorzenia, jedna z nich to wspomniana już próba leczenia zaburzeń oddychania, które mogą być przyczyną lunatykowania. Inne rozwiązanie to farmakologiczne lub psychoterapeutyczne spłycanie snu, dzięki czemu chory nie zapada w chorobliwą, zbyt głęboką fazę snu. Innym sposobem jest stosowanie technik relaksacyjnych lub środków antydepresyjnych, wpływających kojąco na psychikę lunatyka. 

Istotną sprawą dla somnambulika jest  prowadzenie zdrowego trybu życia, mającego na celu wyeliminowania czynników stresogennych. Mitem jest, że nie można wybudzać lunatyka – wyrwany z transu będzie jedynie zdezorientowany.

Zazwyczaj konieczne jest przeprowadzenie szeregu badań w tym polisomnografii, czyli pełnego badania snu. Dodatkowo, ocena psychologiczna może określić, czy aby nadmierny stres lub lęk nie jest przyczyną zaburzenia.